آزمایش صابونی شدن

اسید چرب:اسیدهای کربوکسیلیک(RCOOH)اشباع شده یا اشباع نشده ی سنگین که 12 تا 22 اتم کربن دارند.

اسید های چرب را به دو دسته تقسیم می کنند:1- اسیدهای چرباشباع شده که پیونددو گانه ندارندمثل استئاریک اسیدCH3(CH2)16COOH

2-اسیدهای چرب اشباع نشده که دارای دو یا چند پیوند دوگانه هستند

مثل اولئیک اسید CH3(CH2)7CH=CH(CH2)7COOH

از ترکیب اسیدچرب با گلیسرول که یک الکل سه عاملی است گلیسریدبدست می آید..اگر نسبت اسید چرب اشباع نشده بیشتر باشد گلیسرید حاصل در دمای معمولی جامد است و چربی نامیده میشود اگر مقدار قابل ملاحظه ای اسید چرب اشباع نشده در ساختارگلیسرید موجود باشد گلیسرید حاصل در دمای معمولی مایع است وروغن نامیده میشود.از واکنش اسیدهای چرب مونوکربوکسیلیک با گلیسیرین،تولید گلیسیریدمی گردد که نوع جامد را چربی و مایع راروغن مینامند.فرمول کلی اسیدهای چرب منوکربوکسیلیکرا باRCOOH

و گلیسیرین را نیز با فرمول تفسیری C3H5(OH)3 و واکنش آن ها باهم، تولید گلیسرید از اسید چرب می کند و گلیسرین یک استری شدن واکنش است.چربیها و روغن ها در آب،نامحلول اما در حلال هایی مانند بنزن،نفت سفید،دی سولفیدکربن،تترا کلرید کربن بخوبی حل می گردد.چربی ها و روغن ها در حرارتهای بالا ساختارشان بهم ریخته و تولید ذرات کربن نموده که باعث ایجاد رنگ سیاه در مایع روغن

یا چربی بکار رفته می شوند.صابون ها که به دو شکل مایع و جامد تهیه میشوند،نمک های سدیم یا پتاسیم اسید های چرب مونوکربوکسیلیک هستند.فرمول کلی صابون مایع R-COOK و صابون جامد RCOONa

می باشد.

عمل صابونی شدن (صابونیفیکاسیون)

 عمل هیدرولیز چربی یا روغن به کمک سود یا پتاس را عمل صابونی می گویند.بعبارتی ترکیب یک استر با یک باز را صابونی شدن میگویندکه یک الکل و نمک اسید حاصل می شود. عمل صابونی شدن به

آرامی و درمجاورت گرما پیش می رود.اگر هیدرولیز چربی یا روغن در محیط قلیایی باسود انجام شود نمک سدیم اسید چرب به دست می آید که حالت جامددارد.اگر هیدرو لیز چربی یا روغن درمحیط قلیایی با پتاس انجام شود نمکپتاسیم اسید چرب بدست می آید که حالت مایع دارد

خاصیت پاک کنندگی صابون

مولکول صابون دارای دو سر میباشد سر نمکی که قطبی است ودر آب حل میشود و سر هیدرو کربنی که ناقطبی است و در روغن حل میشود . وضعیت دوگانه ی صابون باعث میشود که مانند پلی

بین رو غن و مولکولهای آب قرارگیردو لکه ی رو غن از روی پارچه یاهر جسم دیگری به داخل آب کشیده شده و در آن شناور میشود.

.چرا صابون در آب سخت کف نمیکند؟

چون در آب سخت مقدار قابل ملاحظه ای نمک فلزات قلیایی خاکی می باشد که صابون در مجاورت آن رسوب داده و کف نمی کندمانند کلسیم و منیزیم

2Rcoo)Na + Ca →Rcoo)2Ca + 2Na

برای رفع این مشکل شوینده ها یا پودرهای رخت شویی جایگزین شدندکه فرمولاسیون آنها آلکیل سولفوناتها میباشد

سولفونات ها: گروه عاملی بسیار فعالی میباشند که در آب حل میشوند و رسوب نمیکنند میریزیم.

صابون های مرغوب 

در برخی موارد به جای این روغن‌ها ، طی عملیاتی اسیدهای چرب آنها را استخراج و در صابون استفاده می کنند. روغن نارگیل از مدتها پیش حایز اهمیت بوده است. صابون روغن نارگیل سخت است و بخوبی کف می‌کند. این روغن حاوی نسبتهای زیادی از گلیسریدهای بسیار مطلوب اسید لاریک و اسید میرسیتیک است.

بهترين صابون‌ها آن‌هايي هستند كه «كربوكسيليك اسيد»شان زنجير اشباع دارد.

صابون كه آن را خوب مي‌شناسيم تا قرن اول ناشناخته بود. صابون‌سازي يكي از قديمي‌ترين سنتزهاي شيميايي است. حدوداً 2000 سال است كه روش تهيه‌ي صابون تغيير نكرده است.

وقتي آلماني‌هاي زمان «سزار»، پيه «بز» را با «پتاس» حاصل از «خاكستر چوب» مي‌جوشاندند درست همان واكنش‌هايي را انجام مي‌دادند كه امروزه توليدكنندگان صابون‌هاي جديد در مقياس خيلي بزرگ انجام مي‌دهند و آن «هيدروليز قليايي چربي‌ها»ست. از نظر شيميايي، چربي‌ها همان «تري‌گليسريدها» هستند و همان‌گونه كه مي‌دانيم «تري‌گليسريدها» داراي عوامل «استري» هستند.

وقتي آلماني‌هاي زمان «سزار»، پيه «بز» را با «پتاس» حاصل از «خاكستر چوب» مي‌جوشاندند درست همان واكنش‌هايي را انجام مي‌دادند كه امروزه توليدكنندگان صابون‌هاي جديد در مقياس خيلي بزرگ انجام مي‌دهند و آن «هيدروليز قليايي چربي‌ها»ست.

امروزه صابون معمولي مخلوطي از نمك‌هاي سديم اسيدهاي چرب بلند زنجير است زيرا چربي سازنده‌ي آن نيز يك مخلوط است و براي شستن دست و لباس، يك مخلوط بهتر از يك نمك خالص عمل مي‌كند.

صابون‌ها از نظر تركيب درصد و روش فرايند متفاوتند. صابون‌هايي كه از «روغن زيتون» ساخته مي‌شوند به صابون زيتون معروفند. مي‌توان به آن «الكل» اضافه كرد تا صابون شفاف به‌دست آيد. بهترين صابون‌ها آن‌هايي هستند كه «كربوكسيليك اسيد»شان زنجير اشباع دارد. صابون‌هاي حاصل از هيدروليز با «هيدروكسيد سديم» (NaOH) سخت بوده و به‌صورت صابون‌هاي قالبي مصرف مي‌شوند اما صابون‌هاي حاصل از هيدروليز «هيدروكسيد پتاسيم» (KOH) نرم هستند. به هر حال صابون‌ها از نظر شيميايي يكسان بوده و عملكرد مشابهي دارند.

ابتدا ممكن است انتظار داشته باشيم اين نمك‌ها محلول در آب باشند. البته مي‌توان آن‌چه را كه محلول‌هاي صابوني ناميده مي‌شوند تهيه كرد ولي اين محلول‌ها حقيقي نيستند و در آن مولكول‌هاي ماده‌ي حل شده به‌شكل جداگانه در اطراف خود حركت نمي‌نمايند. در عوض صابون به‌شكل خوشه‌هاي كروي موسوم به ميسل‌ها پخش مي‌شود؛ هر يك داراي از ميسل‌ها، صدها مولكول صابون هستند.

مولكول صابون يك سر قطبي و يك سر غيرقطبي دارد:

سرهاي ناقطبي مولكول‌هاي صابون در روغن حل مي‌شوند و سرهاي «كربوكسيلات» را در محاصره‌ي لايه‌ي آبي قرار مي‌دهند. دافعه‌ي بين بارهاي مشابه قطره‌هاي روغن را از به هم پيوستن باز مي‌دارد و به اين ترتيب، امولسيون پايداري از روغن و آب به‌وجود مي‌آيد كه مي‌تواند از روي سطح جدا شده و باعث تميزي شود.